Przedawnienie roszczeń majątkowych-terminy i podstawowe zasady

Strony stosunku prawnego, którego przedmiotem są roszczenia majątkowe powinny mieć na uwadze ich terminy przedawnień. Instytucja przedawnienia swoją podstawę wywodzi z art. 117 Kodeksu cywilnego i ma zagwarantować dłużnikowi bezpieczeństwo prawne. Dodatkowo taka gwarancja wyrażona została w art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w myśl którego: Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Ograniczony okres, w którym wierzyciel może domagać się zapłaty świadczenia pozwala zwiększyć możliwości na zgromadzenie materiału dowodowego i wykazanie nieistnienia wierzytelności bądź jej wcześniejszej realizacji. Powadzi to do ochrony dłużnika.

Najważniejszą istotą jest okoliczność, że upływ terminu przedawnienia skutkuje jedynie powstaniem prawa do uchylenia się od obowiązku świadczenia, tym samym staje się ono zobowiązaniem niezupełnym. Roszczenie nie wygasa z dniem następującym po upływie terminu wskazanego w przepisach prawnych. W przypadku postępowania sądowego w przedmiocie roszczenia majątkowego, którego termin przedawnienia już upłynął, dłużnik może podnieść zarzut przedawnienia.

Zgodnie z ogólną normą prawną zawartą w art. 118 Kodeksu cywilnego termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – trzy lata. Reguła ogólna ma zastosowanie w sytuacji, gdy Ustawodawca nie przewidział lex specialis, bowiem w przypadku istnienia przepisów szczególnych, to właśnie one mają zastosowanie. Zasada ogólna przewiduje dwa okresy przedawnienia. Trzyletni okres został ograniczony do świadczeń okresowych (przykładem jest tu czynsz najmu), a także do roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej. Warunkiem jest, aby jedna ze stron dochodząca roszczeń wykonywała działalność gospodarczą. Bezpieczeństwo prawne jest również zagwarantowane przez normę bezwzględnie obowiązującą- zakazującą skracania lub przedłużania przez czynność prawną terminów przedawnienia. Ochroną także są objęte osoby, które nie mają pełnej zdolności do czynności prawnych. W ich przypadku termin przedawnienia nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat dwóch od ustanowienia dla nich przedstawiciela ustawowego, albo od ustania przyczyny jego ustanowienia.

Ustawodawca przewidział możliwość przerwania biegu przedawnienia, gdzie po określonych czynnościach termin ten biegnie na nowo. Do grupy tych zdarzeń prawnych zaliczamy każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia, albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia (art. 123 Kodeksu cywilnego). Najczęstszym zdarzeniem prawnym jest złożenie pozwu przez uprawionego do świadczenia. Ponadto, żądanie zawarte w pozwie odnoszące się do części roszczenia przerywa bieg przedawnienia jedynie w zakresie treści tego powództwa. Następnie wszczęcie postępowania egzekucyjnego bądź samo złożenie wniosku o nadanie tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności również przerywa bieg przedawnienia. Uzupełniająco wskazać należy, że uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje czy też wszczęcie mediacji także przerywa bieg przedawnienia. W przypadku wystąpienia którejkolwiek czynności termin przedawnienia biegnie od nowa.

Dodatkową ochroną Ustawodawca objął konsumentów. Mianowicie, po upływie terminu przedawnienia nie można domagać się zaspokojenia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi, co skutkuje nałożeniem obowiązku na sądy do badania w toku postępowania sądowego czy okres przedawnienia nie upłynął.

Istotnym jest również fakt, iż wytaczając powództwo, to na powodzie ciąży obowiązek wskazania w pozwie daty wymagalności roszczenia.

Zatem, bez względu na to, którą stroną sporu jesteśmy, należy mieć na uwadze terminy przedawnienia roszczenia majątkowego.

AUTOR: APLIKANT RADCOWSKI MAŁGORZATA MAZURCZAK-KOMORNIK